Artysta

Kikuchi Yōsai

Kikuchi Yōsai (菊池容斎, 1788–1878) był malarzem historycznym i stworzył dzieło „Zenken Kojitsu”, liczące dziesięć tomów z 571 portretami postaci historycznych.

Data publikacji: 1 gru 2025

Kakemono autorstwa Kikuchi Yōsai: konny samuraj w zbroi wiązanej czerwonym sznurem z żołnierzem pieszym. — Samuraj podczas wyprawy wojennej – zwój (kakemono) autorstwa Kikuchi Yōsai (菊池容斎), XIX wiek (fragment)

W skrócie

Kikuchi Yōsai (菊池容斎) był japońskim malarzem późnego okresu Edo i wczesnego okresu Meiji (1788–1878). Nie związał się z żadną szkołą, lecz studiował równolegle malarstwo Maruyama-Shijō, malarstwo Tosa oraz ukiyo-e. Jego główne dzieło „Zenken Kojitsu” (前賢故実), ukończone w 1868 roku, zbiera 571 postaci historycznych wraz z notatkami biograficznymi oraz starannie odtworzonymi na podstawie badań współczesnych strojami i stało się źródłem obrazowym dla całego malarstwa historycznego okresu Meiji. W 1875 roku otrzymał tytuł Nihon Gashi, a w 1877 roku najwyższą nagrodę pierwszej Krajowej Wystawy Przemysłowej.

Spis treści

Kikuchi Yōsai (菊池容斎): malarz historyczny na przełomie okresu Edo i Meiji

Kikuchi Yōsai (菊池容斎, 1788–1878) był japońskim malarzem, którego twórczość obejmuje późny okres Edo i wczesny okres Meiji. Urodził się w Edo, w dzielnicy Shitaya, jako syn urzędnika szogunatu Kawahary Sensōzō Takeyoshiego. Jego pierwotne imię brzmiało Kawahara Ryōhei, względnie Takeyasu; w wieku 38 lat przyjął ponownie nazwisko rodowe Kikuchi i odtąd nazywał się Kikuchi Takeyasu.

Kształcenie bez przynależności do jednej szkoły: Maruyama-Shijō, Tosa i ukiyo-e

Od 1805 roku Yōsai uczył się u Takady Enjō. Po jego śmierci nie przystąpił do żadnej innej szkoły, lecz w samodzielnej nauce przyswoił sobie kilka tradycji: obserwację natury charakterystyczną dla kierunku Maruyama-Shijō, dworskie malarstwo yamato-e szkoły Tosa oraz ujęcie postaci właściwe dla ukiyo-e. Ta niezależność ukształtowała także jego własną działalność pedagogiczną. Zachowały się przekazy, że swoim uczniom – wbrew ówczesnemu zwyczajowi – nie kazał kopiować wzorników (funpon), lecz pozwalał im pracować swobodnie, a wynik następnie omawiał. Do jego uczniów należeli Matsumoto Fūko, Watanabe Seitei i Suzuki Kason.

Zenken Kojitsu: 571 historycznych portretów jako źródło ikonograficzne malarstwa okresu Meiji

Głównym dziełem Yōsaia jest Zenken Kojitsu (前賢故実), dziesięciotomowe ilustrowane kompendium, które ukończył w 1868 roku. Przedstawia ono 571 postaci z historii Japonii, od mitycznej epoki wczesnej aż po okres Nanboku-chō, każdą z notą biograficzną oraz starannie odtworzonym strojem i wyposażeniem właściwym dla danej epoki. Dzieło zostało wręczone cesarzowi Meiji oraz jego poprzednikowi.

Jego oddziaływanie sięgało daleko poza malarstwo: Zenken Kojitsu stało się miarodajnym wzorem ikonograficznym dla malarzy historycznych, twórców ukiyo-e, a nawet dla twórców figur woskowych i fotografów okresu Meiji. Kto chciał wiedzieć, jak powinna wyglądać dana postać historyczna, sięgał do dzieła Yōsaia. W 1875 roku otrzymał on tytuł Nihon Gashi (日本画士), w 1877 roku na pierwszej Krajowej Wystawie Przemysłowej otrzymał najwyższą nagrodę. W 1928 roku pośmiertnie nadano mu dworską rangę Shō-goi.

Zenken Kojitsu jako pamięć obrazowa

To, jak powinna wyglądać dana postać historyczna, nie było w Japonii sprawą ustaloną aż do XIX wieku. Kompendium Yōsaia zakończyło ten stan rzeczy: po 1868 roku malarze historyczni, twórcy drzeworytów, twórcy figur woskowych, a nawet fotografowie sięgali po jego karty w kwestii stroju, zbroi i postawy. Tym samym ukształtował on obraz, jaki Japonia tworzyła sobie o własnej przeszłości, daleko poza samym malarstwem. Kto na zwoju wiszącym (kakemono) z okresu Meiji widzi wojownika o wyjątkowo precyzyjnie oddanym sznurowaniu zbroi i kształcie hełmu, ma do czynienia z echem tej pracy.