Kawai Gyokudō (川合玉堂): japoński krajobraz w rytmie pór roku
Kawai Gyokudō (川合玉堂, 1873–1957) należy do centralnych postaci japońskiego malarstwa XX wieku. Jego cywilne nazwisko brzmiało Yoshisaburō; urodził się w prefekturze Aichi. Swój temat znalazł wcześnie i zachował go przez całe życie: krajobrazy Japonii w rytmie pór roku oraz ludzi i zwierzęta, którzy w nich pracują i żyją.
Trzej nauczyciele, trzy szkoły
Kształcenie Gyokudō przebiegało w trzech etapach, obejmujących zarazem trzy tradycje. W 1887 roku, w wieku czternastu lat, wstąpił w Kyōto do Mochizuki Gyokusena i otrzymał tam imię artystyczne Gyokushū. W 1890 roku przeszedł do Kōno Bairei i jego szkoły malarskiej, wchodząc tym samym w tradycję Maruyama. W 1896 roku, w wieku 23 lat, wyjechał do Tōkyō i został uczniem Hashimoto Gahō, który przeniósł tradycję Kanō do nowoczesnej nihonga. Z tego trzykrotnego kształcenia – kyōckiego malarstwa szkolnego, obserwacji natury w duchu Maruyama, prowadzenia pędzla w stylu Kanō – powstał jego własny ton.
Malarz nadworny, profesor, laureat Orderu Kultury
Od 1898 roku Gyokudō działał w Nihon Bijutsuin, które Okakura Tenshin założył wspólnie z Gahō i Yokoyamą Taikanem. W 1915 roku został profesorem malarstwa japońskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Tōkyō, w 1917 roku malarzem nadwornym cesarza. W 1940 roku otrzymał Order Kultury, najwyższe odznaczenie, jakie Japonia przyznaje za osiągnięcia kulturalne.
Krajobraz jako nastrój
Krajobrazy Gyokudō rzadko pokazują coś szczególnego: rzekę, łódź, zbocze w deszczu, a do tego postać przy pracy. Właśnie to czyni je przydatnymi do tokonoma, ponieważ nie zawłaszczają przestrzeni, lecz nadają jej ton. Ten, kto szuka japońskiego zwoju wiszącego (kakemono) do pomieszczenia mieszkalnego, a nie na konkretną okazję, znajdzie w tego rodzaju krajobrazie najbardziej dyskretne rozwiązanie — sprawdza się ono przez cały rok i nie jest ograniczone do jednego motywu sezonowego. Szczególne znaczenie ma przy tym oprawa, ponieważ to ona albo podkreśla, albo zagłusza powściągliwy ton obrazu.
