Japońska ceramika Hagi

Hagi-yaki: czarka, która dojrzewa z czasem

Hagi-yaki (萩焼) pochodzi z miasta Hagi w prefekturze Yamaguchi, na dalekim zachodnim krańcu głównej wyspy Honsiu, i słynie przede wszystkim z czarek chawan. Japońskie przysłowie szereguje czarki tak: „Najpierw Raku, potem Hagi, na trzecim miejscu Karatsu”. Nowa czarka Hagi wydaje się na początku powściągliwa – jasne, mieniące się szkliwo, delikatna siateczka spękań, prosta forma bez malatury. Jej prawdziwe piękno ujawnia się dopiero w użyciu.

Koreańscy garncarze i ród Mōri

Początki sięgają koreańskich kampanii Toyotomiego Hideyoshiego pod koniec XVI wieku. Pan feudalny Mōri Terumoto sprowadził do Japonii dwóch braci, koreańskich garncarzy, którzy w 1604 roku zbudowali w pobliżu Hagi pierwszy oficjalny piec w regionie. Jeden z nich przyjął imię Saka Kōraizaemon, przekazywane do dziś. W 1663 roku ich uczeń Miwa Kyūsetsu założył kolejny piec, od którego wywodzi się wciąż ważna rodzina ceramików Miwa. Pierwsze czarki Hagi naśladowały koreańskie czarki z epoki Joseon, wysoko cenione już przez japońskich mistrzów herbaty.

Glina, wypał i szkliwo

Hagi-yaki łączy kilka rodzajów gliny w proporcjach różniących się w zależności od pracowni. Podstawą jest zwykle jasnoszara glina Daidō, odkryta w 1717 roku, uzupełniana delikatniejszymi lub bogatszymi w żelazo glinami, takimi jak Mitake czy Mishima. Ten gruboziarnisty, piaszczysty materiał wypala się w wielokomorowym piecu na stoku w temperaturze około 1180–1340 stopni Celsjusza, przez 14 do 40 godzin, zależnie od wielkości. Lekko przeświecające szkliwo ze skalenia i popiołu kurczy się przy stygnięciu bardziej niż glina – tak powstaje delikatna siatka spękań zwana kannyū.

Hagi no nanabake: siedem przemian

Ponieważ szkliwo i czerep są porowate, herbata lub sake powoli wnikają przez drobne spękania w glinę i z latami ją przyciemniają. Tę przemianę nazywa się Hagi no nanabake, „siedem przemian Hagi” – nie chodzi o stałą liczbę etapów, lecz o obserwację, że często używana czarka wciąż zyskuje nowe oblicze. Znawcy nie widzą w tym zużycia, lecz prawdziwe dojrzewanie przedmiotu w duchu wabi-sabi. Dlatego niektórzy kolekcjonerzy przeznaczają czarkę Hagi tylko dla jednego rodzaju herbaty.

Rodzina Miwa i XX wiek

Wraz z restauracją Meiji w 1868 roku garncarze z Hagi utracili opiekę rodu Mōri i musieli utrzymać się jako niezależne pracownie. Artystyczna odnowa przyszła z rodziny Miwa: w latach 30. Miwa Kyūwa udoskonalił szkliwo do czystszej bieli, a jego brat Miwa Jusetsu nadał nowe akcenty mocnymi czarkami Oni-Hagi z gruboziarnistej, piaszczystej gliny. Obaj zostali uhonorowani tytułem Żywego Skarbu Narodowego – w 1970 i 1983 roku.

Jak rozpoznać ceramikę Hagi

Typowe są miękki, lekki czerep, szkliwo od kremowej bieli po beż z różowymi odcieniami i delikatna krakelura, a także nieszkliwiona stopka, która odsłania glinę. Wiele czarek ma niewielkie nacięcie w stopce, zwane kirikodai; rozpowszechnione wyjaśnienie widzi w nim celowe „uszkodzenie”, które pozwalało sprzedawać egzemplarze poza dworem pana feudalnego. Wśród odmian szkliwa wyróżniają się Shiro-Hagi, czysto białe Hagi, oraz gohonte z jasnymi, często różowawymi plamkami na szarobeżowym tle. W naszej ofercie są też ciemniejsze interpretacje w antracycie i szaroniebieskim, przez które na krawędziach prześwituje czerwonobrązowy czerep.

Zastosowanie: ceremonia herbaciana i sake

Chawan z Hagi jest stworzony do matchy i ujawnia swój charakter dopiero w użyciu. Guinomi (czarki do sake) z Hagi zmieniają się w ten sam sposób pod wpływem sake. Oprócz czarek tradycja Hagi obejmuje również wazony, naczynia do sake i pojemniki na wodę do ceremonii herbacianej. Kto zamiast do witryny wprowadzi czarkę do codzienności, będzie przez lata obserwować, jak dojrzewa.

Pielęgnacja

Hagi ma jeden z najmiększych czerepów wśród ceramiki herbacianej. Przed pierwszym użyciem nową czarkę należy zanurzyć na dwadzieścia do trzydziestu minut w letniej wodzie, aż przestaną wypływać pęcherzyki powietrza. Myć ją wyłącznie gorącą wodą i miękką gąbką, bez płynu do naczyń, który wniknąłby w glinę, i nigdy w zmywarce. Przed odłożeniem do tkaniny i drewnianego pudełka egzemplarz powinien schnąć odwrócony od jednego do trzech dni, a brązowawego zabarwienia w krakelurze nie należy nigdy usuwać.

Na co zwracają uwagę kolekcjonerzy

Wielu garncarzy z Hagi pracuje w rodzinach przekazujących rzemiosło od pokoleń; sygnatura i opisane drewniane pudełko informują o pracowni i pochodzeniu. Starsze egzemplarze mogą już nosić pierwsze ślady nanabake – dla znawców to zaleta, nie wada. Warto zwrócić uwagę na formę, stopkę i szkliwo oraz na to, czy czarka dobrze leży w dłoni: w przypadku Hagi o pięknie decyduje ostatecznie użytkowanie.