Japońska ceramika Seto

Pochodzenie: jeden z sześciu starożytnych pieców

Seto-yaki pochodzi z miasta Seto i sąsiedniego Owariasahi w prefekturze Aichi, niedaleko Nagoi. Seto należy do sześciu starożytnych pieców (rokkoyō), sześciu regionów garncarskich o najdłuższej tradycji w Japonii, i zajmuje wśród nich szczególne miejsce: podczas gdy większość dawnych pieców wypalała nieszkliwioną ceramikę yakishime, Seto przez stulecia było ośrodkiem ceramiki szkliwionej. Ta przewaga techniczna ugruntowała jego znaczenie daleko poza regionem.

Katō Shirozaemon i chińskie wzorce

Według przekazów początki tradycji wiążą się z garncarzem Katō Shirozaemonem, który w XIII wieku, prawdopodobnie w latach 20., wyruszył do Chin, by poznać tamtejsze wytwarzanie ceramiki. Zielonkawo połyskujący seladon i ciemnobrązowa kamionka tenmoku o żelazistym połysku stały się wzorcami wczesnej produkcji Seto. Po kilku próbach Shirozaemonowi udało się zbudować w Seto dobrze działający piec; podążyli za nim inni garncarze, a Seto wyrosło na jeden z najważniejszych ośrodków ceramicznych Japonii.

Różnorodność glazur zamiast jednego stylu

W przeciwieństwie do tradycji o jednym niepowtarzalnym wyglądzie Seto wyróżnia się różnorodnością. Przez stulecia rozwijano tu i doskonalono glazury zielone, niebieskie, żółte i brązowe, najpierw według chińskich wzorów, a potem z własnym, japońskim językiem formy. Współczesne wyroby mają glazury w kolorze kości słoniowej z delikatnym spękaniem, ciemne powierzchnie o metalicznym połysku, glazury popiołowe w odcieniach oliwki i bursztynu albo łagodne niebieskawe szarości, spod których przy stopce wyziera ciepły czerep. Kolekcjonowanie ceramiki Seto to więc mniej podążanie za stylem, a bardziej za postawą: radością eksperymentowania z glazurą.

Sometsuke i porcelana

Z czasem w Seto rozwinął się własny styl malarski, sometsuke: biała ceramika malowana gosu, głęboko niebieskim barwnikiem na bazie kobaltu, a następnie szkliwiona. Używano lokalnych surowców, takich jak gliny Motoyama kibushi i Motoyama gairome oraz skaleń z Sanage. Na początku XIX wieku garncarz Katō Tamikichi przywiózł z Kiusiu techniki wytwarzania porcelany i oferta poszerzyła się o delikatną, malowaną porcelanę.

Seto i Mino: co zdradza nazwa

Słowo setomono, „rzeczy z Seto”, które potocznie oznacza ceramikę w ogóle, pokazuje, jak mocno Seto ukształtowało japońską ceramikę. Nazwa bywa jednak myląca: podczas wojen XVI wieku wielu garncarzy z Seto uciekło do sąsiedniego Mino, gdzie zapoczątkowali style takie jak Shino, Oribe i Ki-Seto. Ki-Seto („żółte Seto”) i Setoguro („czarne Seto”) noszą więc Seto w nazwie, ale wypalano je w Mino – co garncarz Arakawa Toyozō udowodnił dopiero po 1930 roku dzięki znaleziskom w miejscach dawnych pieców.

Jak rozpoznać ręcznie wykonaną ceramikę Seto

Seto pozostaje jednym z najbardziej wydajnych regionów ceramicznych Japonii i zaopatruje zarówno rzemiosło artystyczne, jak i przemysłową produkcję codziennej zastawy. Wyroby ręczne rozpoznają Państwo po indywidualnym prowadzeniu glazury: spływa, zgrubia się lub ścienia, a przejścia barw powstają w wypale i nigdy się nie powtarzają. W wyrobach malowanych ślad pędzla wykazuje drobne nieregularności. Do tego dochodzi sygnatura garncarza, często na dołączonym drewnianym pudełku.

Zastosowanie: herbata, sake i wnętrze

Zakres sięga od prostych naczyń do herbaty po malowane wazony i przedmioty codziennego użytku – tym Seto różni się od bardziej wyspecjalizowanych tradycji, skupionych głównie na ceramice herbacianej. Chawan z Seto służy do ubijania matchy, tokkuri i guinomi – do podgrzewania i podawania sake. W epoce Meiji (1868–1912) ceramikę Seto ceniono na Zachodzie, a nawet wpłynęła ona na europejską secesję; jej spokojne glazury do dziś dobrze komponują się z wnętrzami tradycyjnymi i nowoczesnymi.

Pielęgnacja i na co zwracają uwagę kolekcjonerzy

Naczynia Seto należy płukać gorącą wodą i miękką gąbką, bez płynu do naczyń i nigdy w zmywarce. Nieszkliwiona stopka i glazury ze spękaniem chłoną wilgoć, dlatego naczynie powinno całkowicie wyschnąć na powietrzu. Lekko brązowawy odcień w spękaniach to zamierzone starzenie się, a nie wada. Kolekcjonerzy zwracają uwagę na głębię glazury, ślady wypału i sygnowane tomobako, które poświadcza pochodzenie i autora.