Yamamoto Baiitsu

Yamamoto Baiitsu (山本梅逸): czołowy malarz nanga prowincji Owari

Yamamoto Baiitsu (山本梅逸, 1783–1856) był japońskim malarzem nurtu nanga (南画), japońskiego malarstwa literatów. Urodził się w 1783 roku w Nagoi i tam zmarł w 1856 roku w wieku 75 lat. W historii sztuki japońskiej uznawany jest za reprezentatywnego malarza nanga prowincji Owari, regionu wokół Nagoi, który w XIX wieku stał się odrębnym ośrodkiem malarstwa literatów.

Kształcenie w Nagoi i dostęp do malarstwa chińskiego

Baiitsu otrzymał pierwsze nauki u malarza z Nagoi, Yamamoto Rantei, który dostrzegł jego talent i skierował go do Zhang Yuejiao (張月樵). Decydujące znaczenie dla jego rozwoju miał jednak kupiec i kolekcjoner Kamiya Tenyū (神谷天遊), który udostępnił mu swoją kolekcję malarstwa chińskiego. Bezpośrednie studiowanie oryginałów z epoki Ming i Qing na trwałe ukształtowało jego twórczość – dostęp, jakiego większość malarzy japońskich tamtej epoki nie miała, skazanych zamiast tego na wzory z drzeworytów i kopie. W domu Tenyū Baiitsu spotkał również Nakabayashiego Chikutō (中林竹洞), starszego o siedem lat; obu połączyła dozgonna przyjaźń, a literatura przedmiotu wymienia ich zazwyczaj razem.

Między malarstwem literatów a obserwacją natury szkoły Shijō: język obrazowy Baiitsu

Malarstwo Baiitsu łączy dwa nurty, które zwykle biegną oddzielnie: formalny język chińskiego malarstwa literatów oraz dokładną obserwację natury charakterystyczną dla szkoły Maruyama-Shijō. Powstaje z tego styl o wyraźnej subtelności i elegancji, który szczególnie w pełni rozwija się w malarstwie kwiatów i ptaków (Kachō-ga). Także jego pejzaże nawiązują do wzorów chińskich, nie popadając przy tym w zwykłe cytowanie.

Do znanych prac należą parawan z czerwonymi i białymi kwiatami śliwy (1819), przedstawienie lamparta (1830), parawan z widokiem Arashiyamy i Takao (1832), kwitnąca śliwa (1834) oraz parawan z kwiatami i ptakami czterech pór roku (1847).

Formy imienia: 梅佚, 梅逸 oraz gō malarza

Jego imię własne brzmiało Ryō (亮), w formie oficjalnej Shinryō (親亮), a jego azana to Meikei (明卿). Jako pseudonimy artystyczne używał kolejno Shun'en (春園), Chikugan (竹厳), a wreszcie Baiitsu, przy czym zapis brzmiał najpierw 梅佚, później 梅逸. W podeszłym wieku doszły kolejne gō, między innymi Baika Dōjin (梅華道人). Dla identyfikacji sygnatury ta kolejność ma zasadnicze znaczenie: to samo dzieło może być sygnowane odmiennie w zależności od czasu powstania.

Czapla i chryzantema: obraz jesienny

Chryzantema rozkwita w dziewiątym miesiącu i uchodzi za ostatni kwiat przed zimą; razem z czaplą na skale tworzy jeden z najspokojniejszych motywów jesiennych w malarstwie japońskim. Urok tkwi w kontraście materii: nastroszone upierzenie zestawione z gęsto wypełnionym kwiatem, twarda krawędź kamienia zestawiona z obydwoma. To, czy taki obraz wykonano na jedwabiu czy na papierze, zmienia jego wymowę: jedwab łagodniej niesie subtelne odcienie barw, papier pozwala pociągnięciu pędzla zachować ostrzejszy kontur. Oba podłoża są powszechnie stosowane w tradycji nanga. Japońskie zwoje wiszące tego gatunku dostępne są w zmiennym wyborze w Densho.