Kanō Tanyū (狩野探幽): malarz w służbie szoguna
Kanō Tanyū (狩野探幽, 1602–1674), właściwie Morinobu (守信), był czołowym malarzem wczesnej epoki Edo. Urodził się w Kyōto jako najstarszy syn Kanō Takanobu i był wnukiem Kanō Eitoku, wielkiego malarza ściennego epoki Momoyama. Zmarł w Edo, dzisiejszym Tokio, dokąd przeniósł punkt ciężkości swojej twórczości.
Z Kyōto do Edo: linia Kajibashi
W 1617 roku Tanyū został oficjalnym malarzem szogunatu Tokugawa. W 1621 roku otrzymał posiadłość przed bramą Kajibashi w Edo, zakładając tym samym linię Kajibashi szkoły Kanō. Jego pozycję odzwierciedlają tytuły honorowe: w 1638 roku otrzymał tytuł Hōgen, a w 1662 roku Hōin – najwyższą rangę, jaką mógł osiągnąć malarz.
Zamki, świątynie i chramy
Do jego wielkich zleceń należą malowidła ścienne zamku Nijō w Kyōto, w tym sosny i sokoły w pałacu Ninomaru, prace dla zamku Nagoya, zamku Edo i świątyni Daitoku-ji, a także zwoje z historią założenia chramu Tōshōgū w Nikkō z 1640 roku. Tanyū był ponadto cenionym znawcą: dzieła przedstawiane mu do oceny utrwalał w pomniejszonych szkicach. Te „Tanyū shukuzu” są dziś ważnym źródłem wiedzy o obrazach, które w jego czasach jeszcze istniały.
Linia i pustka: styl dla epoki Edo
Tanyū subtelnie różnicował grubość linii tuszu i świadomie pozostawiał wiele pustej przestrzeni. Z pełnego siły przepychu epoki Momoyama powstał w ten sposób lekki, elegancki sposób malowania, który stał się podstawą malarstwa epoki Edo. Opanował zarówno wielkoformatowe malarstwo barwne na złotym tle, jak i malarstwo tuszem oraz motywy w stylu yamato-e. Wielokrotnie malował też Fuji; za najważniejszy z tych obrazów uchodzi widok Fuji z 1667 roku w Muzeum Prefekturalnym Shizuoka.
Co zdradza sygnatura Tanyū
Jego sygnatury zmieniały się wraz z rangą i wiekiem: od 1635 roku podpisywał się jako Tanyūsai, po 1638 roku z tytułem Hōgen, po 1662 roku jako Hōin, często z podaniem swojego wieku. Forma sygnatury pomaga więc w datowaniu, sama w sobie nie dowodzi jednak ręki mistrza. Wiele obrazów w zbiorach muzealnych uznaje się za przypisywane Tanyū lub za dzieła wzorowane na nim. Zwój z jego nazwiskiem jest zatem przede wszystkim świadectwem jego oddziaływania – a dopiero po dokładnym zbadaniu dziełem jego własnej ręki.
